Newsletter "Stosunków Międzynarodowych"

dostarcza 
Podaj swój adres e-mail:


Zimna wojna. Historia podzielonego świata

Autorzy: 
Andrzej Kozłowski

Zakończona 20 lat temu zimna wojna wciąż skrywa wiele niezwykle interesujących historii, nieujawnionych faktów i innych tego typu ciekawostek. 45-letni konflikt pomiędzy blokiem wschodnim skupionym wokół ZSRR, a zachodem prowadzonym przez Stany Zjednoczone na szczęście nigdy nie przemienił się w otwartą wojnę.

Książka Johna Lewisa Gaddisa pod tytułem „Zimna wojna. Historia podzielonego świata”, wydana przez krakowski Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK, jest jedną z nielicznych książek na polskim rynku opisującą całość zimnowojennego konfliktu. Autor tej pracy jest zapewne doskonale znaną osobą dla zainteresowanych tematem. Jednakże dla tych, którzy stawiają pierwsze kroki w tej dziedzinie, warto przybliżyć jego sylwetkę. Gaddis jest jednym z najwybitniejszych amerykańskich profesorów zajmujących się zimną wojną. W swojej bogatej bibliografii ma wiele książek poświęconych temu konfliktowi, począwszy od prac opisujących przyczyny wybuchu rywalizacji między Związkiem Sowieckim a Stanami Zjednoczonymi po biografię twórcy doktryny powstrzymywania, George’a Kennana. Sam Gaddis jest jednym z najbardziej znanych krytyków tej strategii.

Tym razem jego praca poświęcona jest całemu zimnowojennemu konfliktowi, począwszy od zakończenia drugiej wojny światowej, aż do upadku ZSRR. Na pierwszy rzut oka może wydawać się to dość dziwne, książka liczy nieco ponad 300 stron. Inne prace poświęcone zimnej wojny maja o wiele większą objętość. Jednakże już na samym początku autor tej pracy wyjaśnia, dlaczego jego dzieło jest takie krótkie, podając na wstępie powody, które zdecydował o powstaniu tej książki. Gaddis chciał stworzyć przystępny, dość krótki i treściwy podręcznik dla studentów uczących się o historii zimnej wojny. W szczególności, kiedy widzi, jak młode amerykańskie pokolenie nie rozumie meandrów wielkiej polityki prowadzone przez swój kraj w latach 1945-1990. Jego praca bazuje na latach doświadczeń, jako wykładowcy uniwersyteckiego i kontaktach ze studentami. Amerykański profesor dodatkowo we wstępie do swojej pracy zaznacza, że osoby zaznajomione z zimnowojennym tematem raczej nic nowego w jego książce nie znajdą.

Książka podzielona jest siedem rozdziałów (plus epilog) ułożonych chronologicznie. Gaddis na początku swojej pracy wyraźnie nakreśla przyczyny wybuchu zimnej wojny, przestawia również motywacje, które stały za działaniami Waszyngtonu i Moskwy oraz obrazuje główne cele i założenia tych dwóch potęg. Autor przedstawia najważniejsze wątki tego konfliktu jednak bez zbędnych szczegółów. Jednym z najciekawszych fragmentów książki jest rozdział zatytułowany „Aktorzy”. W nim Gaddis opisuję rolę jednostek, które według jego opinii odegrały znaczącą rolę w upadku Związku Sowieckiego. Jego zdaniem ludzie tacy jak Ronald Reagan, Margaret Thatcher, Jan Paweł II czy Lech Wałęsa nie chcieli uznać zimnowojennego porządku w stosunkach międzynarodowych jako czegoś normalnego. Przed objęciem prezydentury przez kalifornijskiego aktora, coraz częściej słychać było głosy wśród amerykańskich ośrodków naukowych, że dwubiegunowy świat jest czymś normalnym i trzeba pogodzić się z pozycją ZSRR. Reagan posługując się często iście kowbojską retoryką rzucił wyzwanie „Imperium Zła”, jak określił sowieckie państwo. Polskiego czytelnika na pewno zadowoli fakt, że wśród wybitnych postaci, które przyczyniły się do upadku sowieckiego kolosa, autor wymienia dwóch Polaków. Każda z postaci opatrzona jest krótką biografią. Innym bardzo istotnym elementem znajdującym się w tej książce jest opis wprowadzenia stanu wojennego w państwie. W Polsce trudno dotrzeć do obiektywnego, nieupolitycznionego opisu tego tragicznego wydarzenia. Gaddis w bardzo ciekawy sposób wyjaśnia ten incydent, dochodząc do intrygujących wniosków. Koniec książki jest interesującą próbą opisania procesu tworzenia się nowego systemu w stosunkach międzynarodowych po upadku ZSRR. Amerykański profesor dodatkowo tłumaczy, fenomen Michaiła Gorbaczowa, uwielbianego i podziwianego na zachodzie, a znienawidzonego w swoim ojczystym kraju.

„Zimna wojna. Historia podzielonego świata” nie jest sztampową książką historyczną, nie znajdziemy w niej typowego dla tego gatunku zbioru faktów i liczb. Jest to raczej fascynującą opowieść, w której autor stawia głównie na opisywanie przyczyn i skutków różnych wydarzeń oraz decyzji podejmowanych przez polityków obu stron. Gaddis analizuje zachowania przywódców, opisuje emocje towarzyszące im podczas najtrudniejszych okresów tego konfliktu. Dodatkowo ocenia ich działania, wskazując na błędy, które popełnili. Amerykański profesor zgrabnie operuje językiem, przez co książkę czyta się bardzo przyjemnie. Czyni to z jego pracy barwną opowieść, która zadowoli większość czytelników. Dodatkową zaletą jest to, że książka jest dość krótka, a obejmuje całą zimną wojnę, przez co wspaniale nadaje się, jako podręcznik dla studentów historii czy politologii.

Jak każda praca, ta również posiada swoje wady. W książce tej zostało pominięte wiele istotnych wątków, a inne albo zostały uproszczone, albo wspomniane są w jednym zdaniu. Czytelnik z pracy Gaddisa nie dowie się niczego o powstaniu EWG, dekolonizacji oraz innych istotnych wydarzeniach. Cała zaś książka jest spojrzeniem na zimną wojnę tylko z punkt widzenia Waszyngtonu i Moskwy, inne ośrodki władzy zostały potraktowane po macoszemu. O wiele poważniejszym zarzutem są błędy merytoryczne. Autor pisze np. jakoby w dniu zakończenia II wojny światowej Stany Zjednoczone były największym państwem na świecie, a Związek Sowiecki trzecim. Nie wiem czy tego typu pomyłki są efektem złej pracy tłumacza, czy błędu Gaddisa, jednak nie powinny mieć miejsca.

Podsumowując, „Zimna wojna. Historia podzielonego świata” jest książką godną polecenia dla każdej osoby zainteresowanej zimnowojenną tematyką. Autor tego dzieła napisał swoją prace głównie dla amerykańskich studentów, którzy nie rozumieją tego konfliktu. Dzieło to świetnie nadaje się dla nich, ale też osób, które są już obeznane z zimną wojną. One również znajdą coś nowego i ciekawego dla siebie. W moim przypadku, praca ta pozwoliła mi na uporządkowanie wiedzy na temat zimnowojennego konfliktu. Mimo kilku uproszczeń i braku istotnych wydarzeń będących polecam tą pracę wszystkim zainteresowanym.
 

Tags:

Reklama