Newsletter "Stosunków Międzynarodowych"

dostarcza 
Podaj swój adres e-mail:


Współczesne stosunki polsko-ukraińskie 1991-2008. Polityka. Gospodarka. Wojsko. Sektor pozarządowy

Działy Artykułu: 
Autorzy: 
dr Piotr Kuspys
Monografia Piotra Kuspysa pt. Współczesne stosunki polsko-ukraińskie 1991-2008. Polityka. Gospodarka. Wojsko. Sektor pozarządowy jest zmodyfikowaną wersją pracy doktorskiej Autora, nad którą pracował on przez okres pięciu lat jako uczestnik mojego seminarium doktoranckiego i którą obronił 18 marca 2008 r. przed Radą Naukową Instytutu Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.  
Przedmiotem monografii jest analiza stosunków polsko-ukraińskich w okresie ostatnich siedemnastu lat. Przyjęcie za punkt wyjścia tej analizy wydarzeń związanych z rozpadem ZSRR i odzyskaniem przez Ukrainę niepodległości nie wymaga uzasadnienia. Wątpliwości może budzić wprawdzie rok 2008 jako data końcowa, choć z drugiej strony za takim wyborem przemawia troska o doprowadzenie narracji do czasów możliwie współczesnych. Książka składa się ze wstępu, trzynastu części zasadniczych i zakończenia. Zawiera również wykaz najważniejszych skrótów, bibliografię, kalendarium stosunków polsko-ukraińskich, a także listę najważniejszych umów bilateralnych zawartych pomiędzy Polską a Ukrainą w analizowanym okresie. W monografii przyjęty został tradycyjny podział struktury stosunków pomiędzy dwoma państwami na części poświęcone problemom politycznym, gospodarczym, militarnym i społecznym. 
Autor kreśli pozytywny bilans stosunków polsko-ukraińskich w latach 1991-2008, choć nie unika on także spraw trudnych lub kontrowersyjnych.  2 grudnia 1991 r. Polska jako pierwsze państwo na świecie oficjalnie uznała suwerenność Ukrainy. 18 maja 1992 r. oba państwa podpisały traktat o dobrym sąsiedztwie, przyjaznych stosunkach i współpracy wyznaczający formalno-prawne ramy relacji polsko-ukraińskich. Współpracy polsko-ukraińskiej nie podważyło ochłodzenie stosunków w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych. Natomiast zaangażowanie polskich polityków i polskiego społeczeństwa  w wydarzenia tzw. pomarańczowej rewolucji w latach 2004-2005 stworzyło bardzo korzystne przesłanki dla pojednania pomiędzy obu narodami. O randze stosunków pomiędzy Polską a Ukrainą świadczy m.in. bardzo rozbudowana ich infrastruktura formalno-prawna. Do 2008 r. oba państwa zawarły bowiem łącznie aż 124 umowy międzynarodowe regulujące zasady dwustronnej współpracy pomiędzy nimi. 
 
Należy w tym miejscu podkreślić, że Polska była i jest nadal aktywnym rzecznikiem stopniowego wspierania dążeń Ukrainy do współpracy z Zachodem, a w przyszłości także integracji z NATO i Unią Europejską. W czerwcu 2008 r. Rada Europejska zaakceptowała wspólny polsko-szwedzki projekt Wschodniego Partnerstwa, adresowany do Ukrainy, Gruzji, Azerbejdżanu, Armenii i Mołdawii. Podstawowym celem projektu ma być m.in. ustanowienie ruchu bezwizowego, wspólne działania w polityce energetycznej oraz w dziedzinie kultury, edukacji i ochrony środowiska. Przydatność i aktualność Wschodniego Partnerstwa potwierdziła Rada Europejska podczas swojego nadzwyczajnego posiedzenia w dniu 1 września 2008 r., poświęconego kryzysowi gruzińskiemu. W konkluzjach przyjętych wtedy przez Radę Europejską znalazła się bowiem zapowiedź realizacji Wschodniego Partnerstwa począwszy od marca 2009 r.  
 
Polska i Ukraina są też dla siebie ważnymi partnerami gospodarczymi. Zasadniczymi formami bilateralnej współpracy ekonomicznej była w analizowanym okresie wymiana handlowa i współpraca inwestycyjno-kapitałowa. W latach 1992-2007 wartość obrotów handlowych pomiędzy obu krajami wzrosła z ok. 0,48 mld zł do ok. 20 mld złotych. Wymiana ta charakteryzowała się jednak znaczną asymetrią ilościową. Niemal od samego początku (z wyjątkiem roku 1993) Polska utrzymywała w tej wymianie dodatnie saldo, które w 2007 r. osiągnęło rekordowy, jak dotąd, pułap ponad 10,5 mld zł. Jeśli chodzi o współpracę inwestycyjno-kapitałową, to do 2004 r. zainteresowanie obu stron tym rodzajem współpracy było stosunkowo niewielkie. Sytuacja zmieniła się dopiero od 2004 r., po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej. W latach 2004-2007 wielkość polskich inwestycji bezpośrednich zrealizowanych na Ukrainie wyniosła 1,452 mld dol, zaś wielkość ukraińskich inwestycji bezpośrednich w Polsce osiągnęła wartość 1,642 mld dol. 
 
W analizowanym okresie oba państwa podejmowały także wspólne działania w zakresie bezpieczeństwa międzynarodowego. Najważniejszym ich aspektem była dwustronna współpraca militarna, która nabrała nowej dynamiki w pierwszych latach XXI w. Niezwykle pomocne okazały się dla niej korzystne doświadczenia obu stron wyniesione ze współpracy militarnej w latach dziewięćdziesiątych XX w. W lutym 2006 roku postanowiono podjąć wspólne działania w celu budowania i kształtowania poparcia społeczeństwa ukraińskiego dla członkostwa Ukrainy w NATO. Podjęto także inicjatywę szwedzkiego rządu w sprawie rozwoju trójstronnej współpracy polsko-szwedzko-ukraińskiej, która obejmuje m.in. szkolenia wojskowe na potrzeby międzynarodowych operacji pokojowych, a docelowo zmierza do utworzenia polsko-ukraińsko-litewskiej jednostki wojskowej na wzór istniejącego Polsko-Ukraińskiego Batalionu Sił Pokojowych. W porównaniu z współpracą polsko-ukraińską na poziomie politycznych i gospodarczym, kooperacja wojskowa nie ma tak dynamicznego charakteru, nie mniej jednak jest stabilna i utrzymuje się mniej więcej na tym samym poziomie, jak w latach poprzednich. 
 
Intensywnie rozwijała się także w prezentowanym okresie współpraca polsko-ukraińska na poziomie organizacji pozarządowych, wyrażająca się w licznych zrealizowanych projektach, niemających sobie równych w regionie. Kooperacja ta ma także coraz większe znaczenie dla współpracy rządowej. Zarówno dzięki funduszom europejskim, jak i polskiej pomocy finansowej (MSZ, program Pomoc Polska) organizacje pozarządowe realizują szereg przedsięwzięć, których beneficjentami są liczne ukraińskie organizacje pozarządowe, grupy społeczne i zawodowe, a także instytucje rządowe. Przedsięwzięcia te, w szczególności wizyty robocze, spotkania, konferencje i inne formy współpracy, mają na celu wsparcie ukraińskiej demokracji, przekazanie doświadczeń w zakresie integracji europejskiej, uproszczenie ukraińskiego systemu administracyjnego, wzmocnienie ukraińskiej gospodarki itd. Współpraca ta jest już na tak wysokim poziomie, że nie będzie przesadnym stwierdzenie, iż z punktu widzenia intensywności działań w ostatnich dwóch latach przerosła ona nawet dynamikę działań na szczeblu rządowym. Można nawet zaryzykować tezę, że to dzięki zaangażowaniu sektora pozarządowego w Polsce i na Ukrainie następuje umocnienie ukraińskich instytucji rządowych, wzrasta poziom świadczonych przez nie usług, a także transponowane są na Ukrainę zachodnie standardy.
 
W konkluzji pragnę stwierdzić, że polska literatura politologiczna doczekała się kompleksowej analizy stosunków polsko-ukraińskich ostatnich siedemnastu lat, która wzbogaca i uzupełnia dotychczasowy dorobek naukowy w tej dziedzinie. Dlatego monografia ta jest godna polecenia nie tylko studentom stosunków międzynarodowych, politologii, europeistyki, ale również publicystom, wąskiej grupie specjalistów, zajmujących się tą problematyką, i w końcu także wszystkim tym, którzy zainteresowani są rzetelnym pogłębieniem wiedzy na ten temat. 
 

Recenzja : Prof. dr hab. Janusz Węc

 

Reklama