Newsletter "Stosunków Międzynarodowych"

dostarcza 
Podaj swój adres e-mail:


V4 skutecznym narzędziem polskiej polityki zagranicznej

Autorzy: 
Elżbieta Daszkowska

Grupa Wyszehradzka, zwana też Czworokątem Wyszehradzkim –V4, jest powstałą w 1991r. z inicjatywy Polski, Czechosłowacji, Węgier i Słowacji platformą kooperacji państw Europy Środkowo- Wschodniej. Lata dziewięćdziesiąte XX w. były poświęcone nawiązaniu współpracy państw byłego bloku komunistycznego z UE i NATO w kwestii przystąpienia do struktur tych organizacji. 

Z tego też powodu początkowa współpraca w ramach V4 miała charakter konsultacji i inicjatyw odbywających się na różnych płaszczyznach: politycznej, ekonomicznej, społecznej i kulturalnej, celem uzyskania przez gospodarki narodowe ww. państw wystarczającego poziomu konwergencji ekonomiczno- politycznej umożliwiającej jak najszybszą akcesję do struktur wspomnianych organizacji zachodnioeuropejskich. Podpisując deklarację założycielską kraje Europy Środkowo- Wschodniej od samego początku zrezygnowały z instytucjonalnej formy tego ugrupowania, stąd też brak jest zapisów nt. statutu, budżetu czy oficjalnych struktur urzędniczych.

Podejmując skonsolidowane działania obliczone na akcesję do UE w tym samym czasie rządy „trójki wyszehradzkiej” wystosowały w listopadzie 1992r. do EWG memorandum wzywające WE do oświadczenia akceptującego zamiar integracji tej grupy państw do bloku integracyjnego państw Europy Zachodniej. Co więcej, w grudniu 1992r. państwa Grupy Wyszehradzkiej ratyfikowały Środkowoeuropejskie Porozumienie o Wolnym Handlu- tzw. CEFTA. Działanie to miało zwiększyć konkurencyjność gospodarek narodowych państw Europy Centralnej, jak też udowodnić EWG zdolności integracyjne tego bloku. Pomimo szczytnych założeń pojawiły się jednak pewne problemy ponieważ lata dziewięćdziesiąte XX w. były okresem kryzysu opisywanego ugrupowania spowodowanego rozpadem Czechosłowacji (na Czechy i Słowację) i próbą wyboru indywidualnych kierunków polityki zagranicznej nowo powstałych państw, niechęcią czeskiego premiera Vaclava Klausa oceniającego polskie inicjatywy jako nadmiernie przywódcze, euro-sceptyczną polityką rządów Meciara- premiera Słowacji zaostrzającą stosunki z UE i NATO, w rezultacie czego rozszerzenie Paktu Północnoatlantyckiego o państwa Grupy Wyszehradzkiej opóźniło się mimo starań i mediacji Polski i trzeba przyznać, że taki obrót wydarzeń obniżył wiarygodność ugrupowania państw V4.

Pierwsza dekada XXI w. wniosła pewne zmiany w funkcjonowaniu Ugrupowania. W 2000r. została zapoczątkowana prezydencja rotacyjna i Polska jako pierwszy z partnerów objęła Przewodnictwo, w następnej kolejności były to Węgry, Słowacja i Czechy i ta wyznaczona kolejność obowiązuje do dnia dzisiejszego. Polska pełniła Przewodnictwo w Grupie Wyszehradzkiej już czterokrotnie. Rok 2000 okazał się znamienny dla tego Ugrupowania również z uwagi na powołanie Międzynarodowego Funduszu Wyszehradzkiego (IVP) z siedzibą w Bratysławie i jest to jedyny jak dotychczas przejaw instytucjonalizacji.

Rozszerzenie UE w 2004r. o 10 państw Europy Środkowo-Wschodniej skutkowało wypełnieniem celu statutowego V4 i dlatego też premierzy państw Grupy Wyszehradzkiej ogłosili w maju 2004r. wspólną deklarację wskazując, iż akcesja do UE była ważnym krokiem w „kierunku ponownego zjednoczenia Europy”. Warto dodać, że od tego momentu bardzo wyraźnie zarysowały się kluczowe obszary dalszej współpracy w gronie V4. W polu zainteresowania wyraźnie dominowała polityka europejska, w tym przede wszystkim kwestie w ramach polityki spójności i wspólnej polityki rolnej. Równie istotne okazały się też tematy z zakresu bezpieczeństwa narodowego i współpracy wojskowej. Zdając sobie sprawę z sukcesu jakim była konsolidacja sił na drodze do UE, państwa członkowskie przykładały dużą wagę do promocji dialogu i dalszej współpracy UE z sąsiadami, w tym zwłaszcza z krajami Europy Wschodniej. Z tego też powodu tematyka „Partnerstwa Wschodniego” stała się z czasem sztandarowym kierunkiem wspólnych działań dyplomatycznych V4. W kwestiach natury gospodarczej dominowała problematyka bezpieczeństwa energetycznego i dlatego też w lutym 2010r. w trakcie obrad Szczytu Grupy Wyszehradzkiej została podpisana Deklaracja energetyczna, w której silnie akcentowano rolę dywersyfikacji źródeł dostaw surowców energetycznych, zaproszono również pozostałe kraje z obszaru Europy Środkowej do współpracy w tym obszarze.

Inicjatywy i działania Polski inicjowane w Grupie Wyszehradzkiej.

Okres trzeciej Prezydencji Polski w Grupie Wyszehradzkiej przypadał na czas rozszerzenia UE o 10 krajów Europy Środkowo-Wschodniej i od tego czasu priorytety Prezydencji Warszawy są obliczone na pogłębienie procesów integracyjnych i wzmocnienie współpracy z krajami trzecimi które również aspirowały do członkostwa w „zachodnioeuropejskim klubie”. Realizacja z sukcesem ww. celów była w pełni osiągnięta w latach 2008/2009. W tym czasie została nawiązana bliższa współpraca z Bułgarią i Rumunią, wyrazem czego było przekazanie KE tzw. „Zielonej Księgi” tj, postulatów w zakresie polityki spójności. Na szczeblu ministerialnym odbyło się wiele spotkań i konferencji z udziałem przedstawicieli tych państw zakończonych przyjęciem wspólnych deklaracji, m.in. w zakresie przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej. Poza tym pod auspicjami Prezydencji RP doszło do nawiązania współpracy z takimi krajami jak: Izrael, Rosja, Japonia nt. realizacji wspólnych inicjatyw np. „Zielony Wyszehrad”. Sztandarowym projektem Prezydencji Polski była realizacja zapoczątkowanej w 2009r., wspomnianej powyżej, idei Partnerstwa Wschodniego jako wschodniego wymiaru polityki UE w ramach EPS. Projekt ten, zapoczątkowany działaniami dyplomacji polskiej, zakładał zacieśnienie współpracy z Białorusią, Gruzją, Ukrainą, Mołdawią i Azerbejdżanem i jest silnie wspierany przez Szwecję ale hamowany działaniami Francji zainteresowanej realizacją konkurencyjnego projektu Unii Śródziemnomorskiej. Mimo wielu inicjatyw strony polskiej nie udało się do tej pory nadać właściwej dynamiki rozwojowej i można mówić wręcz o impasie w tej kwestii. Obecnie prace są spowalniane a wszelkie działania zostały nakierowane na implementację ułatwień wizowych z Gruzją, Mołdawią i Ukrainą. Rok 2013 miał okazać się kluczowy dla Partnerstwa Wschodniego ponieważ układ stowarzyszeniowy z Ukrainą miał zostać wreszcie podpisany. Liczono na zakończone negocjacji nt umowy z trzema innymi państwami Partnerstwa Wschodniego.

Reklama