Newsletter "Stosunków Międzynarodowych"

dostarcza 
Podaj swój adres e-mail:


Udział Słowacji w agresji na Polskę w 1939 roku

Autorzy: 
Przemysław Mandela

Problematyka dotycząca udziału armii słowackiej w kampanii wrześniowej 1939 roku jest często bagatelizowana przez polskich historyków i traktowana jedynie w kategoriach swego rodzaju ciekawostki, towarzyszącej rozważaniom na temat działań wojennych w Polsce we wrześniu i październiku 1939 roku. Poza pracami Zygmunta Czarnotty i Zbigniewa Moszumańskiego, publikowanych w „Przeglądzie Historyczno-Wojskowym” czy informacjami zawartymi w świetnej, wznowionej w 2009 roku monografii Ryszarda Daleckiego „Armia ‘Karpaty’ w wojnie obronnej 1939 roku”, próżno było szukać pełniejszych opracowań z tej dziedziny, oscylujących zwłaszcza wokół militarnych aspektów całego zagadnienia. Nieco lepiej sytuacja przedstawiała się w sferze politycznej, w której obowiązkowymi pozycjami były prace prof. Ewy Orlof oraz dra Mateusza Gniazdowskiego. Brakowało jednak na polskim rynku wydawniczym publikacji, mogącej ująć całość problemu zarówno w kwestii militarnej jak również politycznej.

Sytuacją tą wykorzystał Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, który zdecydował się wydać rozszerzoną wersję publikacji Wojskowego Instytutu Historycznego w Bratysławie z 2006 roku, autorstwa doktora Igora Baki, specjalizującego się w problematyce wojskowości na Słowacji w latach drugiej wojny światowej.

W książce Baki, choć autor zasadniczy nacisk położył na kwestie militarne, nie zabrakło miejsca na uwzględnienie także niezwykle interesującego aspektu dyplomatycznego, obrazującego charakter relacji pomiędzy Warszawą, Bratysławą a Berlinem od momentu powstania słowackiej autonomii w ramach państwa Czecho-Słowackiego w 1938 roku poprzez kształtowanie się słowackiej państwowości aż do wybuchu wojny polsko-niemieckiej we wrześniu 1939 roku. Szczególny nacisk został położony na omówienie sporu terytorialnego w rejonie m.in. Spisza i Orawy, który w polskiej historiografii bywa bagatelizowany, podczas gdy w rzeczywistości stał się on jednym z głównych przyczyn słowackiej agresji, przy doskonałym wykorzystaniu przez propagandę antyniemiecką do rozbudzania na Słowacji antypolskich nastrojów.

Kolejną kwestią zasługującą na szerszą uwagę, jest także szczegółowy opis rywalizacji wpływów polskich oraz niemieckich na Słowacji, a także działań podejmowanych przez rządy w Warszawie i Berlinie, mających na celu wzmocnienie związków z nowopowstałym państwem. To wszystko wraz z przystępnym opisaniem kulis ówczesnej słowackiej sceny politycznej, czyni z tej publikacji niezwykle cenne źródło wiedzy o genezie i przyczynach wzrostu sąsiedzkiej wrogości, która doprowadziła do nie do końca symbolicznego udziału armii słowackiej w niemieckim ataku na Polskę.

Co bardzo ważne, autor w swojej pracy powołuje się nie tylko na źródła i opracowania słowackie (choć co zrozumiałe jest ich zdecydowanie więcej), lecz także polskie, co w zestawieniu z obiektywną i płynną narracją daje nam niemal pełny obraz burzliwych relacji na linii Warszawa-Bratysława w ostatnich miesiącach poprzedzających wybuch wojny. Dla polskiego czytelnika szczególnie ciekawe będą cytaty z dokumentów słowackiego MSZ i wywiadu, relacji głównych polityków czy artykułów z lokalnej prasy, do których często odwołuje się autor, dotychczas w Polsce bardzo mało znanych ze względu na barierę językową. Materiały te stanowią idealne odzwierciedlenie zmiennych nastrojów w kraju, który znalazł się w tak skomplikowanej sytuacji politycznej i doskonale uzupełniają całą pracę.

Jedynym minusem książki Igora Baki jest niedostateczne umiejscowienie skomplikowanych relacji trójstronnych w kontekście sytuacji Europy Środkowo-Wschodniej w roku 1939. Brakuje tutaj szczególnie szerszego odwołania się do równie trudnych relacji słowacko-węgierskich oraz polsko-węgierskich, co bez wątpienia wzbogaciłoby całą publikację i ukazało całość problemu w dużo szerszej perspektywie. Poza kilkoma wyjątkami razi również brak odniesień do wojny słowacko-węgierskiej (tzw. Małej wojny), co w przypadku podrozdziałów szczególnie traktujących o armii słowackiej jest dosyć zaskakujące.

Nie zmienia to jednak faktu, iż mamy do czynienia z pozycją niezwykle ciekawą i godną polecenia, która w końcu poruszyła szerzej ten niezwykle interesujący, aczkolwiek zapomniany i wyciszony przez lata temat. Pozostaje mieć nadzieje, iż nie jest to ostatnia tego typu publikacja wydana przez Polski Instytut Spraw Międzynarodowych, dotycząca Państwa Słowackiego oraz relacji polsko-słowackich w latach 1939-1945. Natomiast sama praca Igora Baki powinna stać się obiektem zainteresowania zarówno osób zafascynowanych historią drugiej wojny światowej jako taką jak i również dwudziestowiecznymi stosunkami międzynarodowymi w Europie Środkowo-Wschodniej, gdyż sam autor, łącząc oba te tematy na łamach swej książki, potwierdza zasadność słów Clausewitza, iż wojna jest jedynie kontynuacją polityki innymi środkami.

Autor: Igor Baka
Wydawnictwo: PISM
Data wydania: 2010-12-01
ISBN: 978-83-89607-95-9
Ilość stron: 272
 

Tags:

Reklama