Newsletter "Stosunków Międzynarodowych"

dostarcza 
Podaj swój adres e-mail:


Rewizja polskiej polityki zagranicznej wobec Afryki

Autorzy: 
Dr Emmy G. Irobi

Artykuł ten poddaje analizie polsko-afrykańską politykę od momentu przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Jest to próba określenia konturów i możliwie podstawowych elementów polskiej polityki zagranicznej względem Afryki. Ponadto, przedmiotem analizy będzie wpływ europeizacji polskiej polityki zagranicznej na stosunki z Afryką. Chociaż podstawowe założenia polskiej polityki zagranicznej wobec Afryki nie wiele się zmieniły, to jednak znalazły się pod wpływem zewnętrznych kwestii i nowych zachowań. Dynamika polityki polsko-afrykańskiej odbiła się znacząco na różnych odsłonach polskiego parlamentu poprzez ministrów spraw zagranicznych od 2004 roku. 

Najistotniejsze jest zatem pytanie, dokąd zmierza polityka zagraniczna nowej Polski w stosunkach polsko - afrykańskich? Założenie, które przyjąłem wskazuje na to, iż znaczenie Afryki dla narodowego interesu Polski jest bardzo ograniczone, po jej przystąpieniu do Unii Europejskiej. Jednakże motorem rozwoju takiej postawy mogła być sytuacja polityczna Polski od 1989 roku. Poza tym argument, że polski interes na kontynencie pozostał niezmienny od 1999 roku zdecydowanie podlega wątpliwości, choćby ze względu na dramatyczne wydarzenia w Europie, na Bliskim Wschodzie i w Afganistanie.

Przystępując do Unii Europejskiej oraz Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO) Polska osiągnęła swoje strategiczne ambicje w Europie, a jako naród ochronę przed agresją i prowokacją sąsiadów. Kolejne debaty rzuciły wyzwanie Polsce i jej przywódcom do podjęcia bardziej stanowczej polityki zagranicznej z powodu lepszej pozycji władzy. Krytyczny i bardzo ważny jest również proces globalizacji i integracji, a dynamika i skala zmian zachodzących w światowej polityce i gospodarce, wymaga szerokiego obszaru działań w zakresie polityki i bliższej definicji nowego kierunku w stosunkach międzynarodowych.

Polska powinna również przezwyciężyć niektóre swoją nieudolność i strach w Europie Wschodniej, gdyż jest zdolna do przyjmowania roli lidera w Europie i na świecie. Kraj jest zatem gotowy i zobowiązany do dochodzenia swoich interesów narodowych w sposób bardziej wydajny.

Naszym argumentem jest to, że te zyski nie będą kompletne bez odnowienia pragmatycznych stosunków z zaprzyjaźnionymi krajami Afryki. Ponadto, dystans Polski do biednych krajów Afryki może nie wróżyć dobrze dla promocji polskiej kultury, polityki i interesów gospodarczych na kontynencie. Zanim pójdziemy dalej, warto wyjaśnić, iż praca ta odnosząc się do "Afryki", obejmuje tylko Afrykę Subsaharyjską, wykluczając Afrykę Północną.

Polska realizuje swoje cele polityczne względem Afryki poprzez zastosowanie następujących instrumentów: dyplomację gospodarczą, wsparcie polityczne, wielostronną współpracę na arenie międzynarodowej zarówno w znaczeniu kulturowym jak i humanitarnym. Instrumenty te zwykle dają dobre i korzystne rezultaty, jeśli są kreatywnie i skutecznie koordynowane na rzecz lepszych relacji.

Streszczenie koncepcji polityki zagranicznej.

Politolodzy mają tendencję do konceptualizacji polityki zagranicznej z różnych perspektyw, jednomyślnie jednak stwierdzono, że interesy polityki zagranicznej dotyczą ochrony interesu narodowego suwerennych podmiotów państwowych na szczeblu międzynarodowym. Ponadto, polityka zagraniczna odzwierciedla potrzeby i cele danego państwa i określa jego zachowania w stosunkach międzynarodowych w danym momencie. Polityka zagraniczna jest również odbiciem wewnętrznej rzeczywistości kraju. Wynika z tego, że niezależnie od wizji interesów narodowych stają się one zasadniczym rozważaniem w opracowywaniu i realizacji krajowych polityk zarówno na poziomie krajowym jak i międzynarodowym.

Polskie interesy narodowe zostały zatem określone w kontekście bezpieczeństwa narodowego. Polski interes narodowy obejmuje polityczne, społeczne, kulturalne, gospodarcze, wojskowe i terytorialne aspekty bezpieczeństwa przeplatane z systematycznym sposobem samo wymuszenia.

Politycy i dyplomaci są zobowiązani aby ochronić i wzmacniać interesy swojego kraju i komunikować się, zarówno publicznie, ja i w zgodzie z polityką ich kraju w kluczowych sprawach. Na międzynarodowej arenie narody rozwinęły wyraźne "style", które wpływają na sposób, w jaki zachowują się w środowisku międzynarodowym. Ten styl trafnie odzwierciedla historyczne doświadczenie kraju, położenie geograficzne, polityczne wartości i ugrupowania oraz zasoby gospodarcze. Dlatego też zakładamy, że polityka zagraniczna jest postrzeganiem rzeczywistości kraju, rozgrywająca się w konkretnym stylu narodowym.

Oparte na wartościach oczekiwanie odpowiedniej polityki krajowej z udziałem społeczeństwa może także wpływać na politykę zagraniczną państwa. Decydenci polityki zagranicznej chcą, żeby ich środowiska międzynarodowe uporządkowane były według tych samych wartości i zasad, jakie panują w ich systemie politycznym. Przykładowo, kraje oddane "demokratycznemu pokojowi", uważają, że demokracje nie idą na wojnę z innymi. Kraje te starają się przestrzegać obowiązujące w kraju normy pokojowego rozwiązywania konfliktów, a więc raczej nie stosowania przemocy w międzynarodowych konfliktach z innymi demokracjami.

W globalizującym się świecie zmiany i okoliczności przyczyniły się jednocześnie do poszerzenia zainteresowań Polski oraz celów polityki zagranicznej. W tej sytuacji, wystarczy dodać, że polityka zagraniczna nie zawsze jest statyczna przez dynamikę.

Polskie członkostwo w Unii Europejskiej nie oznacza zrzeczenia się suwerenności i utraty tradycyjnych wartości. Zamiast tego, członkostwo w Unii jest środkiem lokomocji dla podkreślenia i promowania polskiej idei i tożsamości w na tyle świadomy sposób, aby nawiązać trwałe relacje w Europie.
Jednakże, stanie się członkiem UE oznaczało, że Polska była gotowa do integracji i akceptacji wspólnej polityki Unii czyli poddaniu się tzw. "europeizacji". Zazwyczaj jest to długi proces, który dotyka zmian instytucjonalnych, jak również zmian w przekonaniu, dyskursu i procedur.

Europeizacja jest definiowana jako wpływ konwergencji lub reakcji podmiotów i instytucji w stosunku do Unii Europejskiej. Koncepcja składa się z procesów budowy, rozpowszechniania i instytucjonalizacji formalnych i nieformalnych zasad, procedur, paradygmatów polityki, stylów, sposobów działania i wspólnych przekonań i norm, które są po raz pierwszy zdefiniowane i skonsolidowane w procesie politycznym, a następnie włączone w logikę krajowego dyskursu (krajowy i niższego szczebla), poprzez wskazanie struktur politycznych i polityki publicznej. Proces europeizacji nie dzieje się od razu, ale jako regionalna integracja następuje w czasie, w którym nowe państwa członkowskie Unii będą miały mniejszą kontrolę nad tworzeniem polityki. W oparciu o liberalne imperatywy, UE chce osiągnąć więcej w dobie globalizacji świata poprzez środki współpracy z partnerami w regionie, choć naukowcy twierdzą, że zmniejsza to także samodzielność członków w podejmowaniu decyzji w kilku istotnych kwestiach.

Z powyższej definicji, wydaje się oczywiste, że Polska jako członek Unii Europejskiej będzie zachowywać się w "sposób Europejskiej", który czasami może być sprzeczny z polskimi ideałami i wartościami. Analitycy, którzy z prawnego punktu widzenia opiniowali przystąpienie Polski do Unii, obawiali się utraty suwerenności Polski. Członkostwo w UE zatem radykalnie nadaje nowy kontekst polskiej polityce zagranicznej. Pomimo tego, poszczególne państwa członkowskie są nadal dominującym podmiotem europejskiej polityki zagranicznej a ich interesy i preferencje wpływają na europejskie i międzynarodowe zachowania. Trafnie, integracja Polski z Unią Europejską uratowała kraj poprzez umożliwienie adaptacji i przetrwania po okresie zimnej wojny w Europie.

W Polsce, zmiana paradygmatu wpłynęła na jej związek z pozaeuropejskimi krajami i organizacjami międzynarodowymi. Na tym etapie Polska w równym stopniu zaakceptowała negocjacje swoich spraw w ciągłości z państwami członkowskimi oraz instytucjami Wspólnoty Europejskiej. Uczeni, którzy badają zalety i wady europeizacji zagranicznej polityki państwa członkowskie, twierdzą, że korzyści z przystąpienia do Unii Europejskiej obecnie ważą koszty, szczególnie w uznaniu, że Polska polityka zagraniczna nie była w stanie sprostać historycznych stosunkom i wyzwaniom byłego Związku Radzieckiego. Zmiany miały miejsce a nowy system administracji wprowadzono na równi z wytycznymi UE.

Jest zatem oczywiste, że "europeizacja" polskiej polityki zagranicznej obniżyła skalę interesów Polski w Afryce i spowodowała istotną zmianę postaw i zachowań w stosunku do niektórych krajów afrykańskich. Te strategiczne zmiany są widoczne w politycznej, handlowej, gospodarczej, edukacyjnej i kulturalnej wymianie, oraz pomocy humanitarnej udzielanej krajom w Afryce. Te zostaną omówione w dalszej części artykułu po krótkiej refleksji historycznych relacji między Afryką a Polską.

Reklama