Newsletter "Stosunków Międzynarodowych"

dostarcza 
Podaj swój adres e-mail:


Palestyńczycy na drodze do niepodległości. Rozwój, przemiany i kryzys ruchu narodowego

Autorzy: 
Michał Lipa

W czasach, kiedy perspektywa powstania niepodległej Palestyny wydaje się oddalać, analizy wyjaśniające skomplikowaną sytuację jednego z większych narodów bez państwa są na wagę złota.

Czymże jest palestyński naród? Czy w ogóle takowy istnieje, a jeśli tak, to od kiedy można o nim mówić? Jakie czynniki przyczyniły się do ukształtowania się i wreszcie ugruntowania odrębnej palestyńskiej tożsamości w okresie, kiedy w świecie muzułmańskim tryumfy święciły panarabizm, a następnie islamizm? Jacy ludzie oraz jakie organizacje stały się politycznymi nośnikami tejże tożsamości? W końcu – z jakim skutkiem rozwijał się palestyński ruch narodowy i dlaczego tak, a nie inaczej? Na te pytania odpowiada dr Jarosław Jarząbek – w książce „Palestyńczycy na drodze do niepodległości. Rozwój, przemiany i kryzys ruchu narodowego”, wydanej nakładem Wydawnictwa Trio.

Książka ta jest w istocie rzetelną rozprawą naukową, napisaną bardzo przystępnym językiem, która dotyka tego jakże kontrowersyjnego tematu w sposób niezwykle rzetelny i obiektywny, o co niełatwo w tego typu analizach. To doskonała pozycja zarówno dla studentów, badaczy oraz dziennikarzy, jak również tych czytelników, którzy próbują zrozumieć skomplikowaną bliskowschodnia układankę. Palestyńczycy są jej istotnym elementem. Co ważne – i co wyróżnia pracę dra J. Jarząbka na tle innych podobnych książek – analiza nie koncentruje się na konflikcie izraelsko-palestyńskim, ale na palestyńskim ruchu narodowo-wyzwoleńczym. Z wszelkimi jego odcieniami, wewnętrznymi podziałami oraz ewolucją. Stosunki z Izraelem stanowią – rzecz jasna – istotne tło dla procesu kształtowania się owego niejednorodnego ruchu, ale nie dominują. Dzięki temu możemy wgłębić się zawiłości palestyńskiego życia politycznego na przestrzeni ostatnich dekad.

Na stronach pierwszej części książki – mającej najbardziej historyczny, wprowadzający do tematu, charakter – dotykamy fundamentalnego problemu palestyńskiej tożsamości narodowej. Autor sięga w tym miejscu do późnych czasów osmańskich, kiedy można było mówić jedynie o wzrastającej samoświadomości Arabów zamieszkujących prowincje imperium. Kwestia palestyńska pojawiła się później. „O ile zewnętrznym czynnikiem politycznym wpływającym na narodziny nacjonalizmu arabskiego były zmiany społeczno-polityczne zachodzące w państwie tureckim, o tyle za bodziec wpływający na wyodrębnienie się nacjonalizmu palestyńskiego można uznać syjonizm”. – twierdzi dr J. Jarząbek. „Rozwój ruchu syjonistycznego, którego konsekwencją były nasilająca się od końca XIX w. migracja Żydów do Palestyny oraz wykupywanie przez nich coraz większych obszarów ziemi, sprawił, że rozwój społecznej i politycznej tożsamości Arabów palestyńskich przebiegał odmiennie niż Arabów mieszkających na innych obszarach Bliskiego Wschodu. Nie mogło to pozostać bez wpływu na nastroje społeczne mieszkającej tam ludności, a w dalszej perspektywie także na zmiany w jej świadomości politycznej, ponieważ ruch syjonistyczny – będąc w istocie silnie zideologizowanym żydowskim nacjonalizmem – wywoływał reakcję w postaci wykształcenia się postaw nacjonalistycznych wśród ludności arabskiej”.

Takie wprowadzenie wydaje się być niezbędne do przejścia o krok dalej, czyli omówienia problemów szczegółowych. Są nimi takie kwestie, jak: świeckie i religijne organizacje palestyńskiego ruchu narodowego (ukazane w swej rozwojowej dynamice); powstanie, struktura oraz rozwój Palestyńskiej Władzy Narodowej czy wreszcie aktualne zagadnienia – relacje z Izraelem oraz sytuacja polityczna i gospodarcza na terytoriach palestyńskich. O naukowo-poznawczych i edukacyjnych walorach pracy dra J. Jarząbka najlepiej zaświadczą wybrane fragmenty książki, której jedynym mankamentem jest fakt, iż narracja kończy się w przededniu podziału, do jakiego doszło późną wiosną 2007 r., odkąd Palestyńczycy doświadczają swoistej dwuwładzy.

Spośród ciekawszych wątków, jakie autor poruszył, znalazł się niezwykle ważny, a często pomijany, problem stosunków pomiędzy mieszkańcami poszczególnych arabskich krajów a arabami palestyńskimi, którzy do nich po 1948 r. wyemigrowali. „Mniejsze lub większe tarcia i spory między Palestyńczykami a ludnością miejscową pojawiały się zresztą w prawie wszystkich krajach arabskich, do których przybyła znaczniejsza liczba uchodźców. W większości przypadków albo nie dano im możliwości asymilacji, albo Palestyńczycy świadomie ją odrzucili, co zrodziło swoistą formę „palestyńskiego syjonizmu”. Palestyńczycy, podobnie jak swego czasu Żydzi, stali się w przeważającej części społecznością miejską, będąc przy tym grupą obcą i oczywiście nakreślając sobie za główny cel powrót do własnej ojczyzny. Co ważne, Palestyńczycy nie rozpraszali się po krajach, do których przybywali, ale – czy to w obozach, czy w miastach – tworzyli zwarte społeczności, co pomagało im w prowadzeniu własnej działalności społecznej i kulturalnej, zachowując i zacieśniając ich solidarność”.

Z czasem jednak na pierwszy plan wysunęły się różnice, jakie narosły wśród samych Palestyńczyków, co najlepiej oddaje następujący fragment. „Jedną z konsekwencji podpisania porozumień z Oslo był powrót po 1993 r. na Zachodni Brzeg i do Strefy Gazy dużej liczby Palestyńczyków mieszkających dotychczas w diasporze. Oblicza się, że z tej możliwości skorzystało około 200 tys. ludzi, wśród których silną grupę stanowili działacze OWP oraz aktywiści Al-Fatahu i innych palestyńskich ugrupowań – to właśnie tymi ludźmi Jasir Arafat obsadzał większość ważnych stanowisk we władzach Autonomii Palestyńskiej. Zaczęli oni też odgrywać ważną rolę w życiu gospodarczym, politycznym i społecznym. Prowadziło to do wielu konfliktów między tzw. miejscowymi (ang. insiders) a przybyszami (outsiders). Wielu spośród wiernych towarzyszy Arafata, nazywanych też Tunezyjczykami, gdyż do Palestyny przybyli właśnie z Tunezji, gdzie w latach osiemdziesiątych mieściła się główna kwatera OWP, dorobiło się w krótkim czasie, dzięki otrzymanym od swego pryncypała stanowiskom, dużych majątków. Ich rezydencje w Gazie górowały nad nędznymi ruderami, w których zamieszkiwała większość Palestyńczyków, co wzbudzało oburzenie i utwierdzało społeczeństwo w przekonaniu o ogromnej skali korupcji w Palestyńskiej Władzy Narodowej”. Dzięki tego typu opisom jesteśmy w stanie lepiej zrozumieć późniejszy konflikt, w efekcie którego częścią Zachodniego Brzegu do dziś zarządza Al-Fatah, a Strefą Gazy Hamas.

Autor: Jarosław Jarząbek
Tytuł: Palestyńczycy na drodze do niepodległości. Rozwój, przemiany i kryzys ruchu narodowego
Dział: Nauki polityczne, stosunki międzynarodowe
Wydanie: I
Format: B5
Oprawa: miękka
Rok wydania: 2012
ISBN: 978-83-7436-301-3
Liczba stron: 312

 

Tags:

Reklama