Newsletter "Stosunków Międzynarodowych"

dostarcza 
Podaj swój adres e-mail:


Iran 1925-2014. Od Pahlawich do Rouhaniego

Autorzy: 
inf. własne

Osoby zainteresowane historią oraz obecną sytuacją polityczną Iranu mają powód do zadowolenia – na polskim rynku wydawniczym pojawiła się kompleksowa praca, która przedstawia i analizuje dzieje tego państwa w latach 1925-2014.

Iran to bez wątpienia jedno z najważniejszych państw regionu. Stanowi bowiem łącznik pomiędzy Bliskim Wschodem, Kaukazem oraz Azją Środkową. To właśnie to położenie geograficzne sprawiło, że Iran, znany w przeszłości jako Persja, mógł stać się w starożytności jednym z największych mocarstw historii. Później jednak to samo położenie, na styku różnych kultur oraz interesów, stało się przekleństwem – Iran był wielokrotnie napadany, dzielony i okupowany. Chociaż Iran odgrywa obecnie niezwykle ważną rolę w polityce światowej, państwo to jest w Polsce bardzo mało znane, a przecież historia Iranu i Polski jest jakże zbieżna. Dzieje obu krajów boleśnie naznaczone są upadkiem i przepełnione romantycznym kultywowaniem pamięci o dawnej sile, połączonym z obecnością idei męczeńskich i mesjanistycznych.

Próbę przedstawienia historii najnowszej tego państwa podjął dr Robert Czulda z Uniwersytetu Łódzkiego, który często jeździ do Iranu i publikuje artykuły na jego temat. Autor znany jest z prac z zakresu bezpieczeństwa i obronności, tak więc nie dziwi, że na historię Iranu patrzy właśnie przez pryzmat wojny, pokoju, bezpieczeństwa i zagrożeń. W swej książce przedstawił historię polityczną, która pozwala zrozumieć współczesne zachowania Irańczyków, w tym chociażby ich dumę przy jednoczesnej nieufności wobec państw Zachodu. Autor przedstawia i wyjaśnia znaczenie najważniejszych wydarzeń w historii Iranu – począwszy od wpływów politycznych i wojskowych Wielkiej Brytanii i Rosji (później Związku Sowieckiego), agresji sowiecko- brytyjskiej w 1941 r., przewrotu CIA w 1953 r., budowy przez szacha Mohammada Rezę Pahlawiego jednych z najpotężniejszych sił zbrojnych na świecie, poprzez rewolucję islamską w 1979 r., której wojsko przyglądało się biernie, ośmioletnią wojnę z Irakiem (1980-1988), w tym mało znany epizod wojny ze Stanami Zjednoczonymi, kończąc na ostatnich latach, w tym na tajnej wojnie wywiadowczej Iranu z Izraelem.

Bez wątpienia każdy, kto próbuje zrozumieć współczesny Bliski Wschód, a także interesuje się polityką międzynarodową, powinien po tę książkę sięgnąć.

1. Iran przed dynastią Pahlawich
1.1 Czasy starożytne
1.2 Marazm dynastii Kadżarów
1.3 Rewolucja konstytucyjna
1.4 Iran wobec I wojny światowej

2. Od Rezy Szaha do Mohammada Rezy
2.1 Początki nowej dynastii
2.2 Agresja brytyjsko-sowiecka na Iran
2.3 Pałacowy przewrót i obalenie szacha
2.4 Problem separatyzmu lat czterdziestych

3. Kryzys naftowy lat pięćdziesiątych
3.1 Narastanie sporu o irańską ropę naftową
3.2 Operacja „Ajax”
3.3 Wzmacnianie władzy autorytarnej i otwarcie na świat

4. Iran na drodze ku światowej potędze
4.1 Biała rewolucja
4.2 Budowa potęgi wojskowej
4.3 Represje polityczne
4.4 Erozja systemu

5. Rewolucja islamska
5.1 Upadek szacha
5.2 Powrót Chomejniego
5.3 Rywalizacja o władzę
5.4 Kryzys w amerykańskiej ambasadzie
5.5 Budowa nowego państwa

6. Czarne lata osiemdziesiąte
6.1 Wybuch wojny z Irakiem
6.2 Przebieg irackiej agresji
6.3 Zaangażowanie międzynarodowe
6.4 Wojna tankowców
6.5 Zakończenie wojny
6.6 Schyłek rządów Chomejniego

7. Iran współczesny
7.1 Prezydentura Rafsandżaniego – od nadziei do rozczarowania
7.2 Chatami – nowy prezydent, nowe nadzieje
7.3 Ahmadineżad – powrót konserwatyzmu
7.4 Zmiany w polityce zagranicznej
7.5 Rouhani – człowiek systemu czy zapowiedź zmiany?

Podsumowanie
Aneks
Wykaz dokumentów
1. Wspomnienia Manuczehra Farmanfarmajana z wizyty w Abadanie (1949)
2. Przemówienie sekretarza spraw zagranicznych Herberta Morrisona na forum Izby Gmin (1 maja 1951 r. – fragmenty)
3. Przemówienie premiera Mosaddegha na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ (15 października 1951 r. – fragmenty)
4. Przemówienie premiera Mosaddegha na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ (17 października 1951 r. – fragmenty)
5. Przykładowy paszkwil CIA na premiera Mosaddegha z 1953 r.
6. Zarys planu CIA przewrotu stanu w Iranie z 1953 r.
7. Depesza amerykańskiego chargé d’affaires w Teheranie Gordona Mattisona do Departamentu Stanu (12 sierpnia 1953 r. – fragmenty)
8. Królewski dekret powołujący na stanowisko premiera generała Zahediego (16 sierpnia 1953 r.)
9. Depesza ambasadora Stanów Zjednoczonych w Iraku Burtona Y. Berry`ego do Departamentu Stanu (17 sierpnia 1953 r. – fragmenty)
10. Depesza zastępcy sekretarza generalnego stanu ds. Bliskiego Wschodu, Azji Południowej i Afryki Henry`ego A. Byroade`a do dyrektora Departamentu Planowania Polityki Roberta R. Bowie (21 sierpnia 1953 r.)
11. Sprawozdanie sekretarza spraw zagranicznych Anthony`ego Edena na temat sytuacji w Iranie po przewrocie (2 listopada 1954 – fragmenty)
12. Przemówienie ajatollaha Chomejniego w Kom (15 kwietnia 1964 r. – fragmenty)
13. Przemówienie ajatollaha Chomejniego w Kom (27 października 1964 r. – fragmenty)
14. List otwarty ajatollaha Chomejniego do premiera Howejdy (16 kwietnia 1967 r. – fragmenty)
15. Porozumienie algierskie na temat sporu granicznego (1975)
16. List prezydenta Jimmy`ego Cartera to ajatollaha Chomejniego (6 listopada 1979 r.)
17. Wspomnienia żołnierzy wojny iracko-irańskiej (1980-1988)
18. Rezolucja nr 598 Rady Bezpieczeństwa ONZ (20 lipca 1987 r.)
19. Przemówienie na forum ONZ premiera Izraela Benjamina Netanjahu na temat irańskiego zagrożenia jądrowego (1 października 2013 r – fragmenty)
20. Wspólny plan działania z Genewy (24 listopada 2013 r. – fragmenty)
21. Wybrane cytaty z szacha Iranu Mohammada Rezy Pahlawiego
22. Wybrane cytaty z ajatollaha Chomejniego
23. Wybrane cytaty z prezydenta Rouhaniego

Kalendarium wydarzeń
Leksykon postaci
Słownik pojęć
Bibliografia

R. Czulda, Iran 1925-2014. Od Pahlawich do Rouhaniego
Wydawnictwo Naukowe PWN, 2014
Oprawa miękka, s. 224

 

Tags:

Reklama