Newsletter "Stosunków Międzynarodowych"

dostarcza 
Podaj swój adres e-mail:


Interesy i spory państw w Arktyce w pierwszych dekadach XXI wieku

Autorzy: 
Robert Czulda

Odkrycie potężnych zasobów surowców energetycznych w połączeniu z szybkim topnieniem pokryw lodowych, co otwiera nowe drogi wodne i morskie szlaki handlowe, sprawia, że Arktyka coraz bardziej staje się areną rywalizacji, co może mieć w nadchodzących latach i dekadach negatywne konsekwencje dla stabilności sytuacji międzynarodowej.

Arktyka to obecnie jeden z najbardziej łakomych kąsków na mapie świata. Podejrzewa się, że region ten może skrywać pod pokrywą grubego lodu nawet 412 miliardów baryłek ropy naftowej i trzecią część światowych zapasów gazu ziemnego. Do tego dochodzą także bogate zapasy innych surowców. Arktyka jest więc niezbadaną i wciąż czekającą na eksploatację gigantyczną kopalnią wartą setki miliardów dolarów. To także pojawianie się nowych szlaków handlowych, wcześniej niedostępnych. Nic więc dziwnego, iż Jaap de Hoop Scheffer jako sekretarz generalny NATO ostrzegał, iż to tylko kwestia czasu, aż w Arktyce znajdą się żołnierze.

Ten niezwykle ciekawy, ale nadal mało zbadany przez polskich naukowców temat zdecydował się podjąć komandor profesor Krzysztof Kubiak, który specjalizuje się nie tylko w szeroko pojętym bezpieczeństwie międzynarodowym, ale również w terroryzmie, piractwie i zagrożeniach w środowisku morskim. Sam autor stawia tezę, że poza środowiskiem profesjonalnie związanym z prawem międzynarodowym i sferą stosunków międzynarodowych ocena arktycznej rzeczywistości jest skażona czymś, co sam nazywa „gazetową optyką i poszukiwaniem taniej sensacji”. Ambicją K. Kubiaka jest zmienić ten stan – można bez większych wątpliwości stwierdzić, że w niniejszej pracy udało mi się to znakomicie.

Autor zauważa, iż obecnie ukształtowała się następująca sytuacja w Arktyce: ocieplenie klimatu, skutkujące możliwością wytyczenia nowych szlaków żeglugowych i zwiększeniem dostępu do złóż surowców, aktywizuje tak zwane państwa „arktyczne” do podejmowania prób rozszerzania swoich uprawnień władczych na polarne morza. Dochodzi również do ścierania się interesów zainteresowanych państw, choćby w zakresie delimitacji obszarów morskich i dostępu do jakże istotnych arterii żeglugowych. „Stawką jest przejęcie zasobów poza dwustumilową granicą wyłącznej strefy ekonomicznej i kontrola nowych szlaków morskich”.

W pracy przyjęto kryterium podmiotowe, a w ramach rozdziałów geograficzno-problemowe, co jest rozwiązaniem słusznym, które nie budzi zastrzeżeń. Mamy więc rozdziały, w których omówiono politykę pięciu najważniejszych w tym kontekście państw – Kanady, Danii, Norwegii, Federacji Rosyjskiej i Stanów Zjednoczonych. Ostatni, siódmy rozdział, dotyczy nowych graczy, którzy przejawiają rosnące zainteresowanie Arktyką. Mowa o Chinach, Japonii, Korei Południowej oraz Unii Europejskiej.

Warto zwrócić uwagę, że autor nie przyjmuje publicystycznego tonu, który w mediach miewa znamiona histerii. W odniesieniu do Arktyki, zauważa K. Kubiak, „państwa podejmujące działania ukierunkowane na rozszerzenie zewnętrznej granicy swego szelfu kontynentalnego działają zgodnie z prawem międzynarodowym (…) Jak dotąd nie ma żadnych przesłanek wskazujących na to, że sytuacja ulegnie w prognozowanej przyszłości zmianie (…) Należy podkreślić, że mimo spektakularnych gestów żaden z uczestników „arktycznej rozgrywki” nie przekroczył mandatu wynikającego z odpowiednich zapisów międzynarodowego prawa morza”.

Autor na koniec przestrzega, iż nie można jednak wykluczyć procesu zawłaszczania mórz i oceanów, co samo w sobie stanowi poważne wyzwanie dla światowej architektury bezpieczeństwa. Rywalizacja będzie więc narastać, bowiem jak stwierdził swego czasu kanadyjski premier Stephen Harper, „gra o Arktykę jest prosta – albo działasz, albo przegrywasz". A nikt przecież nie lubi przegrywać.

Autor: Krzysztof Kubiak
Tytuł: Interesy i spory państw w Arktyce w pierwszych dekadach XXI wieku
Wydanie: I
Format: B5
Oprawa: miękka
Rok wydania: 2012
Koedycja: Dolnośląska Szkoła Wyższa
Liczba stron: 328

Wstęp
Rozdział 1
Wprowadzenie do problematyki interesów i sporów państw w Arktyce

1.1. Pojęcie interesu i sporu w stosunkach międzynarodowych
1.2. Arktyka – podstawowe pojęcia
1.3. Arktyka w wybranych koncepcjach geostrategicznych i strategicznych
1.4. Strategiczne znaczenie Arktyki w dobie zimnej wojny
1.5. Obecne znaczenie Arktyki
Rozdział 2
Arktyka w polityce Kanady

2.1. Arktyczna Kanada
2.1.1. Jukon
2.1.2. Terytoria Północno-Zachodnie
2.1.3. Nunavut
2.1.4. Nunavik
2.1.5. Archipelag Arktyczny
2.2. Arktyczna żegluga Kanady
2.3. Roszczenia Kanady do Morza Arktycznego – sytuacja prawna
2.4. Problem Przejścia Północno-Zachodniego
2.4.1. Casusu jednostek patrolowych Storis, Bramsle i Spar
2.4.2. Casus zbiornikowca Manhattan
2.3.3. Dalsza dysputa kanadyjsko – amerykańska
2.5. Spór o Wyspę Hansa
2.6. Wzmacnianie obecności w Arktyce
Rozdział 3
Arktyka w polityce Danii

3.1. Grenlandia – duński tytuł do roszczeń w Arktyce
3.2. Duńska aktywność w Arktyce
Rozdział 4
Arktyka w polityce Norwegii

4.1. Arktyczna Norwegia
4.1.1. Svalbard
Wyspa Niedźwiedzia
Wyspa Nadziei
4.1.2. Wyspa Jan Mayen
4.1.3. Nordland
4.1.4. Troms
4.1.5. Finnmark
4.2. Uwarunkowania historyczne
4.3. Roszczenia Norwegii do szelfu w Arktyce
4.4. Problemy Morza Barentsa
Rozdział 5
Arktyka w polityce Rosji

5.1. Rosyjska Arktyka
5.1.1. Arktyczne wyspy
Ziemia Franciszka Józefa
Nowa Ziemia
Wyspy Nowosyberyjskie
Ziemia Północna
Wyspa Wargacz
Wyspa Wrangla
Inne wyspy
5.1.2. Rosyjska Arktyka kontynentalna
Okręg Murmański
Okręg Archangielski wraz z Nienieckim Okręgiem Autonomicznym
Rejon Krasnosielkupski (Jamajsko – Nieniecki Okręg Autonomiczny)
Dolgano-Nieniecki Okręg Autonomiczny
Czukocki Okręg Autonomiczny
5.2. Arktyczna żegluga Rosji
4.2.1. Północna Droga Morska
4.2.2. Rosyjska cywilna flota arktyczna
5.3. Flota Północna
5.4. Problem Arktyki w piśmiennictwie i praktyce państwa
5.5. Roszczenia Rosji do szelfu w Arktyce
Rozdział 6
Arktyka w polityce Stanów Zjednoczonych

6.1. Terytoria arktyczne Stanów Zjednoczonych
5.1.1. North Slope
6.1.2. Northwest Arctic
6.1.3. Nome
6.1.4. Yukon – Koyukuk
6.2. Potencjał militarny Stanów Zjednoczonych w Arktyce
6.3. Arktyka w praktyce politycznej Stanów Zjednoczonych
6.4. Spór z Kanadą o delimitację obszarów morskich
Rozdział 7
Nowi gracze w Arktyce

7.1 Chińska Republika Ludowa wobec Arktyki
7.1.1 Chińska aktywność w Arktyce
7.1.2. Próba prognozy
7.2. Cesarstwo Japonii wobec Arktyki
7.2.1. Japońska aktywność w Arktyce
7.2.2. Próba prognozy
7.3. Republika Korei wobec Arktyki
7.3.1. Południowokoreańska aktywność w Arktyce
7.3.2. Próba prognozy
7.4. Unia Europejska wobec Arktyki
7.4.1. Założenia polityki Unii Europejskiej wobec Arktyki
7.4.2. Próba prognozy
Rozdział 8
Rozważania końcowe

Załącznik 1
Organizacje międzynarodowe subregionu Dalekiej Północy
Załącznik 2
Zdobywanie Arktyki – skrócona chronologia
Spis rysunków
Spis tabel
Wykaz skrótów
Bibliografia
Abstract
Contents
 

Tags:

Reklama