Newsletter "Stosunków Międzynarodowych"

dostarcza 
Podaj swój adres e-mail:


Dziewczęta w maciejówkach

Autorzy: 
Jacek Jędrysiak

O wojnach przywykliśmy mówić z perspektywy mężczyzn. Opisy konfliktów zbrojnych obfitują zwykle w informacje o ich bohaterskich dokonaniach od poziomu dowódców po szeregowych żołnierzy. Kobiety są niejako tłem ich wyczynów, z rzadka nabierając podmiotowej roli.

Sytuacja ta jest z pewnością krzywdząca, szczególnie w odniesieniu do masowych konfliktów XX wieku angażujących w swe tryby wszystkich, bez różnicy płci czy wieku. W ich ramach, stając do walki ramię w ramię z mężczyznami, kobiety dokonywały niejednokrotnie czynów niezwykłych i bohaterskich. Także polska historiografia nie dość często zwraca uwagę zasługi kobiet w mundurach. Do dziś symbolem ofiarności płci pięknej w służbie ojczyźnie z bronią w ręku pozostaje Emilia Plater, pamięta się także o służbie kobiet w latach II wojny światowej. Nieco mniej znana jest historia patriotek, które wbrew przekonaniom społecznym postanowiły służyć Polsce już podczas pierwszego z globalnych konfliktów oraz trudnych lat walko o granice odrodzonej Polski. Ich losy przybliża praca Stanisława Jankowskiego „Dziewczęta w Maciejówkach”.

Książka zawiera szkice biograficzne kilkunastu kobiet, które zdecydowały się podczas I wojny światowej służyć w Legionach Polskich. Są tu postacie bardziej znane, jak Wanda Gertz, Stanisława Paleolog, Aleksandra Zagórska czy wreszcie Aleksandra Piłsudska, druga żona Naczelnika Państwa. Obok nich zaprezentowano historię życia wielu mniej znanych postaci, co nadaje pracy dużego waloru poznawczego. Osią spajającą wszystkie losy jest służba w Legionach Polskich podczas I wojny światowej, symbolizowana przez tytułową Maciejówkę. Autor pokusił się jednak o dokładne pokazanie dalszych losów swych bohaterek. Wynika z nich niezbicie, że dla zdecydowanej większości epizod legionowy był jedynie wstępem do dalszej służby ojczyźnie, często z narażeniem życia.

Praca stanowi bardzo interesujące źródło informacji na temat stosunków społecznych i postrzegania kobiet w pierwszej połowie ubiegłego stulecia. Ujawniają to w szczególności trudności jakie musiały pokonać w chęci realizacji swego patriotycznego obowiązku. Sama chęć skierowania na front nie wystarczyła do przełamania zasady, że kobiety na wojnie nie powinny służyć bojowo. Tylko zrozumienie dla ich zapału wśród oficerów legionowych pozwoliło kilku z nich, w męskim przebraniu, zasłużyć się jako pełnowartościowi żołnierze. Ta swoista konspiracja doprowadzało do szeregu zabawnych sytuacji, opisanych w pracy.

Dopuszczone do udziału w walkach wykazywały się z reguły wybitną odwagą, czego potwierdzeniem są rozliczne odznaczenia. Wiele miejsca poświęca Jankowski broniącym Lwowa, gdzie udział w walkach kobiet nie był niczym niecodziennym. Oczywiście zdecydowanie chętniej angażowano kobiety w pracach pomocniczych, a jak dowodzi prezentowana praca, zadania sanitariuszek na froncie są równie niebezpieczne jak walka z bronią w ręku. A może nawet bardziej ryzykowne, gdy nieprzyjaciel nie zna litości i wyróżnia się barbarzyństwem, jak to nieraz wyglądało w wypadku starć z bolszewikami.

Równie interesujące są historie życia bohaterek pracy w okresie międzywojennym, jawnie dowodzące, że ich chęć służby Polsce nie była jedynie porywem młodzieńczej fantazji, lecz potrzebą permanentną. Praca w rozmaitych organizacjach , w tym działania na rzecz bezpieczeństwa i obronności pozwalała weterankom na spożytkowanie zdobytych doświadczeń. Szczególnie interesująca wydaje się tutaj działalności Stefanii Paleolog, niestrudzonej bojowniczki o odebranie Polsce miana światowego centrum handlu kobietami. Wiele z byłych legionistek doczekało także kolejnej wojny światowej, podczas której ich doświadczenie organizacyjne okazało się bezcenne. To właśnie te byłe żołnierki, konspiratorki, łączniczki i sanitariuszki służyły za wzór młodym bojowniczkom konspiracji.

Silną stroną prezentowanej pracy jest bogaty zasób dokumentacji fotograficznej i źródłowej zebrany przez autora. Dzięki temu możemy jeszcze silniej wczuć się w realia epoki, a wplatane w tekst anegdoty czy zabawne informacje z życia codziennego sprawiają, że pracę czyta się z prawdziwą przyjemnością. Podsumowując, „Dziewczęta w Maciejówkach” są książką godną polecenia, nie tylko dla osób zainteresowanych historią Legionów, lecz także wszystkich, którzy chcą poznać pełny wkład społeczeństwa polskiego w walki o niepodległość, z naciskiem na udział w nich kobiet.

Stanisław M. Jankowski, Dziewczęta w Maciejówkach

Wydawnictwo: Trio

Miejsce i rok wydania: Warszawa 2012

Tags:

Reklama