Newsletter "Stosunków Międzynarodowych"

dostarcza 
Podaj swój adres e-mail:


Demokracja ajatollahów

Autorzy: 
Robert Czulda

O Iranie mówi się obecnie bardzo wiele – na ogół negatywnie i na ogół z perspektywy Zachodu. Wydana przez Wydawnictwo Karakter książka pod tytułem „Demokracja ajatollahów” stanowi idealne remedium na ten stan. Praca jest bowiem przewodnikiem po irańskiej polityce od kuchni – bez typowej dla Zachodu antyirańskiej obsesji, ale również bez obarczania Zachodu o całe zło, co charakteryzuje zwolenników obecnych władz w Teheranie.

Autorem narracji jest Hooman Majd – urodzony w Teheranie w rodzinie irańskiego dyplomaty czasów szacha publicysta dorastający w Wielkiej Brytanii, obecnie na stałe mieszkający w Stanach Zjednoczonych, wielokrotnie odwiedzający Iran. Stanowi on bardzo krytycznego, ale i względnie obiektywnego komentatora analizującego wydarzenia polityczne i społeczne w Iranie. Opowieść zaczyna się od 2009 roku, kiedy to w jego ojczyźnie narodził się słynny Zielony Ruch.

Już na wstępie Majd rozprawia się z licznymi stereotypami dotyczącymi „irańskiej rewolucji”, która w odczuciu analityków Zachodu miała doprowadzić do przewrotu i obalenia władzy ajatollahów. Nawet umiarkowani Irańczycy nie uważają obecnego systemu za totalitarny – dla nich to demokracja religijna. Interwencja Zachodu jedynie zwiększyłaby popularność obecnych władz – nieidealnych, nie do końca demokratycznych, ale własnych, irańskich. W 2009 roku tłumy protestowały nie przeciwko systemowi, lecz wyborczym fałszerstwom wbrew prawu ich własnego państwa. „(…) Nieprawdopodobna jest nowa rewolucja, na wzór tej z 1979 roku czy też bardziej subtelna, w stylu Europy Wschodniej z czasów postkomunistycznych. Iran wciąż, jak zawsze, będzie pokonywał trudności i lekceważył zdanie ekspertów, a przyszłość demokracji ajatollahów, ich szyickiej demokracji islamskiej, będzie nierozerwalnie połączona z irańską władzą i wpływami oraz wyzwaniem, które kraj ten rzuca zachodniej hegemonii”. Jak zauważa Majd, wbrew opinii wielu zachodnich ekspertów, ruch reformatorski z 2009 roku był „wyraźnie islamski nie tylko z powodu obranego koloru, ale także przyjętego założenia, że islam i demokracja są w pełni zgodne (…) Ani Musawi (…), ani sam Iran nie będą dopasowywać się do żadnego zagranicznego scenariusza ani wpisywać w czyjś kalendarz, choć może niektórzy bardzo by tego chcieli (…) Prawda o lecie 2009 roku jest taka, że nigdy nie było żadnej rewolucji – zielonej, twitterowej, aksamitnej czy jakiejkolwiek innej – ani nawet jej zalążków (…)”.

W pracy Majda nie mogło oczywiście zabraknąć jakże kontrowersyjnej kwestii broni atomowej, którą autor analizuje nie tyle z perspektywy politycznej, ale również psychologicznej. Jak zauważa, „obecnie mało kto w Iranie, niezależnie od poglądów politycznych, jest przeciwny polityce niezależności tego kraju od wpływów zarówno Wschodu, jak i Zachodu, rozwojowi irańskiego programu nuklearnego bądź ekspansji na arenie międzynarodowej. Jest tak, gdyż Irańczycy są zagorzałymi nacjonalistami i czują dumę z prawdziwej lub wyobrażonej wielkości ich ojczyzny i kultury”. Znaczna część Irańczyków popiera atomowy projekt własnego rządu, nawet jeśli nie zgadza się z konserwatywną administracją Mahmuda Ahmanideżada, cieszącego się popularnością głównie na prowincji i wśród klasy pracującej. „Perska ambicja i duma każą Irańczykom za wszelką cenę bronić swojego programu atomowego” – dodaje Hooman Majd – „Irańczycy wyznają różne ideologie, różnią się też między sobą statusem społecznym, lecz łączy ich szczególny szyicki opór wobec despotyzmu i potrzeba dopilnowania, aby Iran nigdy ponownie nie stał się słabym, łatwym do wykorzystania państwem, którym był, gdy jego czas jako imperium dobiegł końca”. A do tego potrzebna jest potęga atomu.

Oczywiście „Demokracja ajatollahów” porusza dużo więcej tematów – autor sięga do czasów szacha, wspomina okres, gdy jego ojciec zajmował wysokie stanowiska w irańskiej dyplomacji. Przedstawia także zakulisowe rozgrywki w irańskiej władzy, która tylko na pierwszy rzut oka jest jednolita. Odnosi się do postrzegania świata przez Irańczyków oraz ambicji tego państwa. Innymi słowy – napisana lekkim językiem książka Hoomana Majda to niezwykle ciekawy przewodnik po irańskiej polityce, a także irańskim psyche. Dla każdego badacza współczesnego Iranu, tego zawodowego jak i amatora, to pozycja po prostu obowiązkowa.

Tytuł oryginału: The Ayatollahs’ Democracy
Tłum. Dariusz Żukowski
Liczba stron: 384
Oprawa: twarda
 

Tags:

Reklama